Kenya'da 28 yaşındaki bir hastada tespit edilen Candidozyma auris mantarının dört ana antifungal ilaç sınıfının tamamına dirençli olduğu belirlendi. Araştırmacılar, mantarın bu direnci daha önce tespit edilen vakalardan bağımsız olarak geliştirmiş olabileceğini düşünüyor. Bu durum, mantarın mevcut tedavilere karşı tekrar tekrar direnç kazanabildiğine işaret ediyor.

Scientific Reports dergisinde geçen ay yayımlanan araştırma, tedavisi son derece zor olan mantar enfeksiyonlarına ilişkin endişeleri yeniden gündeme getirdi. Araştırmacılara göre farklı antifungal ilaç gruplarının tamamına direnç geliştiren mantar varyantlarının ortaya çıkması, özellikle yeni ilaçlara erişimin sınırlı olduğu sağlık kuruluşlarında ciddi bir risk oluşturuyor.

Dört ana antifungal ilaç grubuna da dirençli

Daha önce Candida auris olarak bilinen ve günümüzde Candidozyma auris adıyla anılan mantar, son yıllarda dünyanın en endişe verici hastane kaynaklı enfeksiyon etkenlerinden biri haline geldi. İnsanların önemli bir bölümü bu mantarı ciltlerinde herhangi bir belirti yaşamadan taşıyabiliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıflamış veya genel sağlık durumu kötü olan kişilerde hayati tehlike oluşturan enfeksiyonlara yol açabiliyor

Mantarın tehlikesini artıran başlıca özelliklerden biri, mantar enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirebilmesi. Bu durum, enfeksiyonun kontrol altına alınmasını zorlaştırırken tedavi seçeneklerini de önemli ölçüde azaltıyor.

Kenya'da tespit edilen son vaka, planlı bir ameliyat için hastaneye başvuran 28 yaşındaki bir kadında ortaya çıktı. Ameliyatın ardından hastada cerrahi bölgeyle ilişkili bir enfeksiyon gelişti. Olası bir bakteriyel enfeksiyona karşı antibiyotik tedavisi uygulanmasına rağmen hastanın sağlık sorunları devam etti.

Bunun üzerine yara bölgesindeki iltihaptan alınan örnek incelendi ve C. auris varlığı tespit edildi. Yapılan ileri analizler, hastada bulunan mantar varyantının dört ana antifungal ilaç grubunun tamamına direnç gösterdiğini ortaya koydu.

Hastane yönetimi, enfeksiyonun yayılmasını önlemeye yönelik özel tedbirlerin uygulanabilmesi için mantarın ilaç direnci konusunda bilgilendirildi. Bununla birlikte araştırma raporunda hastanın sonraki sağlık durumuna ve tedavi sürecinin nasıl sonuçlandığına ilişkin ayrıntılara yer verilmedi.

Mantar, ilaç direncini bağımsız olarak geliştirmiş olabilir

C. auris kaynaklı ciddi enfeksiyonlar ve ilaç direnci vakaları daha önce de rapor edilmişti. Nitekim 2022 yılında, dört ana antifungal ilaç sınıfının tamamına dirençli bir enfeksiyon vakası doğrulanmıştı.

Kenya'daki yeni vaka, dünya genelinde belgelenen bu tür vakaların yalnızca ikinci örneği olabilir. Ancak araştırmacıların bulgularını özellikle dikkat çekici kılan nokta, mantarın genetik yapısında ortaya çıktı.

Bilim insanları, hastadan alınan mantar örneğinin genomunu dizileyerek genetik özelliklerini inceledi. Analizler, yeni mantar varyantının ilaç direnciyle ilişkili mutasyonlarının 2022 yılında tespit edilen örnekteki mutasyonlardan farklı olduğunu gösterdi.

Ayrıca Bkz.Küresel saat sisteminde tarihi değişim: Artık saniye uygulaması kaldırılıyor

Araştırmacılar, Kenya'daki mantarın önceki vakayla bağlantılı olma ihtimalini tamamen dışlayamıyor. Bununla birlikte bulgular, mantardaki tüm ilaç gruplarına karşı direnç özelliğinin bağımsız olarak gelişmiş olabileceğine işaret ediyor.

Bu ihtimal, mantarın tedavilere karşı direnç kazanmasının tek bir genetik soyla sınırlı kalmayabileceğini gösteriyor. Başka bir ifadeyle C. auris, farklı koşullarda ve birbirinden bağımsız biçimde, mevcut ilaçların tamamını etkisiz hale getirebilecek özellikler kazanabiliyor.

Vakalar dünya genelinde artıyor

C. auris enfeksiyonları henüz görece nadir görülse de dünya genelindeki vaka sayısı zaman içinde yükseliyor. ABD'de 2024 yılında en az 6.304 vaka bildirildi. Bu sayı, ülkede şimdiye kadar kaydedilen en yüksek seviyeye işaret ediyor. Mantar ayrıca en az 50 ülkede tespit edilmiş durumda.

Bununla birlikte, mevcut antifungal ilaçların tamamına dirençli enfeksiyonların şimdilik son derece nadir olduğu değerlendiriliyor. Ayrıca mantarın yayılması yalnızca ilaçlarla mücadele edilerek önlenmiyor. Hastanelerde uygun enfeksiyon kontrolü, hijyen ve izolasyon uygulamaları sayesinde salgınların önüne geçilebiliyor.

Bilim insanları, mevcut ilaçlara alternatif olabilecek yeni müdahale yöntemleri üzerinde de çalışıyor. Bu araştırmalar arasında C. auris enfeksiyonlarına karşı aşı geliştirilmesi de bulunuyor.

Ancak mantarın tüm ana antifungal ilaç gruplarına dirençli varyantları düzenli olarak geliştirmesi, gelecekte daha büyük bir tehdit oluşturabilir. Bu varyantlardan birinin geniş çapta yayılması durumunda enfeksiyonların kontrol altına alınması çok daha zor hale gelebilir.