BM raporu önde gelen yaklaşık 50 iklim bilimcisinin değerlendirmelerini bir araya getiriyor. Bununla birlikte BM, ilk kez bu raporda 1,5 derece eşiğinin kaçınılmaz olarak aşılacağını kabul ediyor. Yine de Paris Anlaşması’yla belirlenen 1,5 derece hedefi halen geçerliliğini koruyor, ancak mevcut emisyon azaltma politikalarının bu sınırın aşılmasını önleyecek kadar hızlı ilerlemediği belirtiliyor.

Sıcaklık artışında yeni yol haritası

UNEP’in önerdiği yaklaşım “aşım, zirve ve düşüş” olarak tanımlanıyor. Buna göre küresel sıcaklıkların önce 1,5 derecenin üzerine çıkması, daha sonra belirli bir seviyede zirve yapması ve atmosferdeki sera gazlarının azaltılması sayesinde yeniden gerilemesi hedefleniyor.

Rapora göre bu adımlar atılırsa küresel sıcaklık artışı yaklaşık 1,8 dereceyle zirve yapabilir. Sonrasında karbon giderimi gibi yöntemlerle sıcaklıkların yeniden düşürülmesi mümkün olabilir.

Gerekli uyum önlemleri alınmadığı takdirde küresel gıda üretiminin yüzde 14 oranında azalabileceği öngörülüyor.

Atmosferden karbon çekilmesi gerekecek

Sıcaklıkları daha sonra yeniden düşürmek için yalnızca sera gazı emisyonlarını azaltmak yeterli olmayacak. Rapora göre atmosferdeki karbondioksitin de büyük miktarlarda uzaklaştırılması gerekecek.

Fakat karbon giderimi, emisyonları azaltmanın yerine geçebilecek kolay bir çözüm değil. Dünya şu anda atmosferden yılda yaklaşık 2 gigaton karbondioksit uzaklaştırıyor. Bu miktar, insanlığın yıllık emisyonlarının sadece yüzde 5'ine karşılık geliyor.

Rapor ormanlaştırma ve karbon giderme gibi yöntemler önerse de bunların kolay olacağını söylemiyor. Devasa ormanlar yapılsa bile sadece bir yangın sonucunda yıllar boyunca depolanan karbon atmosfere salınabilir.

Karbondioksiti doğrudan havadan çeken teknolojiler ise halen çok pahalı. Üstelik bunların büyük ölçekte işe yarayacağının bir kanıtı da yok.

Geri dönmek kaybedilenleri geri getirmeyecek

Küresel sıcaklıkların ilerleyen dönemde yeniden düşürülmesi, 1,5 derece eşiğinin aşılması sırasında meydana gelecek tüm zararların ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.

Rapora göre dünya üzerindeki buzulların en az dörtte biri kalıcı olarak eriyebilir. Yok olan canlı türleri geri getirilemeyecek. Aşırı hava olayları nedeniyle zarar gören bazı ekosistemler de eski haline dönemeyecek.

Küresel ısınmanın 1,5 derece eşiğinin üzerinde uzun süre kalması ise faturayı daha da kabartacak. Milyonlarca, hatta milyarlarca insan, bu senaryoda daha tehlikeli ve eşitsiz bir dünyada yaşamak zorunda kalacak.

2025 rekor kırıldı

BM raporları ve bilim insanlarının çağrılarına rağmen küresel sera gazı emisyonları 2025 yılında rekor seviyeye ulaştı. Geçen yıl küresel sıcaklıklar sanayi öncesi ortalamanın 1,3 ila 1,4 derece üzerine çıkarken UNEP’in 2025 değerlendirmesine göre mevcut politikalar yüzyıl sonunda 2,8 derecelik ısınmaya yol açabilir. En iddialı net sıfır hedefleri tam olarak uygulansa bile artışın yaklaşık 1,9 derece olması bekleniyor.

[bkzdh=209901

Yeni rapor ise önceki değerlendirmelerden daha net bir tablo çiziyor. Artık masada olasılık yok. 1,5 derece eşiği önümüzdeki birkaç yıl içinde kaçınılmaz olarak aşılacak.

Sıcaklıkların yeniden 1,5 derece seviyesine çekilebilmesi için zirve ısınmanın yaklaşık 1,8 dereceyi aşmaması gerekiyor. Bunun için fosil yakıtlardan uzaklaşılması, enerji sistemlerinin dönüştürülmesi ve metan gibi güçlü sera gazlarının azaltılması şart. Üstelik zaman da elbette insanlığın lehine değil. Zira emisyon azaltımlarındaki her beş yıllık gecikme, ulaşılacak sıcaklık zirvesini en az 0,1 derece yükseltiyor.

Emisyonlar hızla azaltılsa ve atmosferden büyük miktarda karbon çekilse bile sıcaklıkların yeniden 1,5 derecenin altına inmesi kesin değil.