ABD Başkanı Donald Trump, yüksek dizel fiyatlarının ardından tarım ve inşaat gibi karayolu dışı alanlarda kullanılan vergiden muaf kırmızı dizelin karayollarında kullanımına geçici olarak izin verdi. Kararla birlikte bu yakıta uygulanan federal tüketim vergisinin ödenmesi yıl sonuna kadar ertelenirken düzenlemenin yakıt maliyetlerini düşürmesi hedefleniyor. Peki kırmızı dizel Türkiye’de var mı?

Kırmızı dizel neden vergiden muaf?

ABD'de dizel yakıtın vergilendirilmesi kullanım amacına göre değişiyor. Karayollarında kullanılan standart dizel hem federal hem de eyalet düzeyinde vergilere tabi tutulurken tarım, inşaat ve benzeri karayolu dışı faaliyetlerde kullanılan dizelden bu vergiler alınmıyor.

Bu amaçla kullanılan yakıt, kırmızı boya eklenerek standart motorinden ayırt ediliyor. Boya yakıtın kimyasal yapısını değiştirmiyor ve kırmızı renk yakıtın daha farklı veya daha zararlı olduğu anlamına gelmiyor. Temel olarak standart dizelle aynı yakıt olan kırmızı dizel, vergisiz statüsünün denetimlerde kolayca anlaşılabilmesi için renklendiriliyor.

Traktörler, iş makineleri, jeneratörler ve diğer arazi ekipmanlarında kullanılan kırmızı dizelin kamuya açık yollarda kullanılması normal şartlarda yasak. Bunun nedeni yakıtın motorlara uygun olmaması değil, karayolu yakıt vergilerinden muaf tutulması. Dolayısıyla vergisiz yakıtın yol araçlarında kullanılması vergi ihlali kapsamında değerlendiriliyor.

ABD'de kırmızı dizel neden şimdi gündemde?

Kırmızı dizele yönelik düzenleme, ABD'de dizel fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasının ardından geldi. Ülkede dizel fiyatı geçen ay galon başına 6,53 dolarla rekor seviyeye ulaşırken, yüksek yakıt maliyetleri özellikle kamyon taşımacılığı ve tarım sektöründe önemli bir yük oluşturdu.

Kararın arkasındaki temel hedef, vergisiz yakıtın kullanım alanını geçici olarak genişleterek kamyon şoförleri, çiftçiler ve diğer çalışanların yakıt giderlerini azaltmak. Ayrıca nakliye maliyetlerinin düşmesiyle ürün ve hizmet fiyatları üzerindeki baskının da hafifletilmesi amaçlanıyor.

Trump'ın kararı neyi değiştiriyor?

Trump'ın imzaladığı başkanlık kararnamesiyle kırmızı dizelin karayollarında kullanımına yıl sonuna kadar geçici olarak izin veriliyor. ABD Hazine Bakanlığına, karayolunda kullanılan boyalı dizel için uygulanacak federal tüketim vergisinin faiz veya ceza olmadan ertelenmesi talimatı verildi.

Karar aynı zamanda ertelenen vergilerin daha sonra ödenmesi yükümlülüğünün tamamen ortadan kaldırılmasına yönelik seçeneklerin araştırılmasını öngörüyor. ABD Ulaştırma Bakanlığı da kırmızı dizele erişim konusunda eyaletler, sektör temsilcileri ve işçi kuruluşlarıyla koordinasyon sağlayacak.

Tarım Bakanlığından ise talebin yüksek olduğu bölgelerde çiftçilerin kırmızı dizele erişimini güvence altına alması ve eyaletleri benzer uygulamaları hayata geçirmeye teşvik etmesi istendi.

Dizel vergisi ne kadar?

Ayrıca Bkz.Skoda tarihinin ilk tam hibriti Octavia oldu: 100 km'de 4.3 litre yakıyor

Eyaletlerin de federal uygulamaya benzer şekilde vergileri askıya alması halinde toplam tasarrufun tek bir dolumda 100 doların üzerine çıkabileceği belirtiliyor. Bazı hesaplamalara göre 250 galon yakıt alan büyük bir kamyonun toplam maliyeti yaklaşık 1.575 dolar olurken federal ve eyalet vergilerinin kaldırılması halinde yaklaşık 150 dolarlık bir avantaj ortaya çıkabiliyor.

Aynı tedarik sorunları Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarını da yakından etkiliyor. Türkiye’de akaryakıt fiyatları yıl başına göre yüzde 60 oranında yükselmiş durumda. 6 Ekim tarihinde Türkiye’de benzin litre fiyatı yaklaşık 84,5 TL, motorin fiyatı ise yaklaşık 90 TL seviyesinde.

Türkiye'de kırmızı dizel var mı?

Türkiye'de ABD'deki anlamıyla, kırmızı renkle işaretlenmiş ve karayolu yakıt vergilerinden muaf tutulan "kırmızı dizel" uygulaması bulunmuyor. Türkiye'de yakıtın yasal statüsünün ve vergilendirmesinin denetlenmesinde farklı yöntemler kullanılıyor.

Bunlardan biri, akaryakıta eklenen ve gözle görülmeyen Ulusal Marker sistemi. Marker, özel cihazlarla tespit edilerek yakıtın yasal olup olmadığının kontrol edilmesini sağlıyor.

Türkiye'de tarım ve denizcilik gibi bazı alanlarda ÖTV'siz veya destekli yakıt mekanizmaları da bulunuyor. Ancak bu uygulamalarda ABD'deki kırmızı dizel sistemindeki gibi yakıtın kırmızı renge boyanması gibi bir yöntem kullanılmıyor. Tarımsal desteklerde Çiftçi Kayıt Sistemi, kart, fatura ve plaka tanımlı sistemler üzerinden farklı mekanizmalar uygulanıyor.