Vergi avantajı kota ile sınırlıydı

8 Temmuz 2024’te imzalanan anlaşma kapsamında BYD’ye, fabrika kurulumu tamamlanana kadar ithal edeceği araçlar için vergi indirimi sağlanmıştı. Ancak bu hak sınırsız değildi, belirli bir ithalat kotasıyla sınırlandırılmıştı. Buna göre marka, üretime geçene kadar sınırlı sayıda aracı avantajlı şekilde Türkiye pazarına sunabilecekti.

Aynı anlaşma çerçevesinde BYD’nin, 1 milyar dolarlık yatırımla yıllık 150 bin araç kapasiteli bir üretim tesisi ve AR-GE merkezi kurması, yaklaşık 5.000 kişilik istihdam yaratması ve projeyi bir yıl içinde tamamlaması öngörüldü.

Altaylı’nın yazısına göre, aradan geçen sürede yatırım tarafında somut bir ilerleme kaydedilmedi. Neredeyse ikinci yıla girilirken tesis için herhangi bir inşaat faaliyetinin başlamadığı ifade ediliyor. Bu durumun en somut sonucu ise ithalat kotasının dolması oldu.

Ayrıca Bkz.Skandal çalışma şartlarının faturası ağır oldu: BYD, Brezilya’da kara listeye alındı

Vergi avantajlı araç getirme hakkı sona eren BYD, yeni araç arzında sıkıntı yaşayınca satışları da sert şekilde düştü. Bakanlığın ise mevcut koşullarda yeni kota vermeye sıcak bakmadığı belirtiliyor. Gerekçe olarak da yatırım taahhüdünün yerine getirilmemesi gösteriliyor.

1 milyar dolarlık ceza iddiası

Altaylı’ya göre Türkiye, anlaşma şartlarının karşılanmaması nedeniyle BYD’ye ciddi bir ceza kesmeye hazırlanıyor. Bu cezanın, yatırım tutarıyla aynı seviyede, yani yaklaşık 1 milyar dolar olabileceği ifade ediliyor.

BYD tarafı ise yatırımın gecikmesinin kendi kontrolünde olmadığını savunuyor. Şirketin, Çin hükümetinin Türkiye’de planlanan yatırım için gerekli onayı vermediğini öne sürdüğü aktarılıyor. Ancak bu durumun arkasındaki nedenlere ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor. Bir diğer dikkat çekici iddia ise yatırımın Türkiye dışına kaydırılabileceği yönünde. Yazıda, BYD’nin planladığı üretim tesisinin Macaristan’a yönelme ihtimali bulunduğu belirtiliyor. Şirketin burada kurduğu tesiste ilk deneme üretimleri başlamıştı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ise Şubat ayında yaptığı açıklamada BYD'nin Türkiye yatırımının öngörülen sürede tamamlanmaması durumunda yaptırım uygulanacağını söylemişti:

“Söz konusu yatırımın tamamlanmasına ilişkin süre devam etmektedir. Yatırımın öngörülen şekilde tamamlanmasına ilişkin olarak yatırım teşvik mevzuatının öngördüğü çerçevede izleme ve denetim çalışmaları Bakanlığımızda eksiksiz olarak yerine getirilmektedir.

Teşvik sistemimiz kapsamında desteklenen yatırımların öngörülen şekilde tamamlanmaması durumunda yatırımcılara uygulanacak müeyyideler ise mevzuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler, bahse konu yatırım için de geçerlidir. Bununla birlikte, teminat mekanizmaları ile de ülke çıkarlarımız korunmuştur.”